DOLAR: 2.23 TL
EURO: 2.87 TL

Tanzimat Döneminde Sanat Anlayışı hakkında bilgi

hakkında bilgi

1850 yıllarından günümüze kadar sürer. Amacı, metod bakımından Batılı, öz ve ruh bakımından milli bir edebiyat yaratmaktır. Türk toplumundaki esaslı değişmeleri , fikir ve yenilik hareketlerini yansıtır. İki döneme ayrılır.

1.Tanzimat Edebiyatı : 1860yılında tercüman-ı ahval gazetesinin yayımlanmasıyla başlar, 1896 yılına kadar sürer. Sarsıntılar geçiren Osmanlı İmparatorluğu durumunu kurtarmak için, ordudan başlayarak ıslahat ve devrim hareketlerine girişiyordu . 3. Selim , 2. Mahmut , Abdülmecit dönemleri böyle geçmiştir.

Bu ortamda Batıcı ve yenilikçi olan şair ve yazarlar, sanatlarını toplum için kullandılar. Fransız kültürüyle kültürüyle yetişmiş ,romantik ve ülkücüydüler. Divan şiirini yıkmaya çalıştılar. Çok yönlüydüler: şair,romancı,tiyatro yazarı…vb. Sanattan çok,fikir ve ülkü peşindedirler; zulme,haksızlığa karşı savaş açarlar. Vatan ,millet,hürriyet,adalet,meşrutiyet kavramlarını heyecanla savunurlar.

Daha geniş kitlelere seslenebilmek için ,dilde sadelik yanlısıdırlar. Hemen hepsi politikacı ve mücadele adamıdırlar. Tanzimat ikinci döneminde realizmin etkisi görülür. Şiirde konu birliğini sağladılar. Aruzla yazdılar. Düzyazı dilini şiire uyguladılar. Roman,hikaye, makale gibi türler,edebiyatımıza bu dönemde girdi. İlk tanzimatçılar ,Divan şiirinin nazım biçimlerini kullandılar.

2. Dönem Tanzimat Edebiyatı

İKİNCİ DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ (1876-1895)

* Bireysel konulara dönülmüştür.

* Sanat, sanat içindir, görüşü benimsenmiştir.

* Dil oldukça ağırlaştırılmıştır.

* Tiyatro eserleri oynanmak için değil okunmak için yazılmıştır.

* Realizm ve natüralizm baskın akımlar olarak göze çarpar.

* Gazetecilik, ilk dönemdeki toplumsal etki ve işlevini yitirir. Gazetelerdeki siyasal ve toplumsal içerikli yazılar yerini günlük sıradan olaylara bırakır. Toplumsal makalenin yerini de edebi makale alır.

* Birinci dönemdeki gibi hece denenmekle birlikte aruz yine egemenliğini sürdürmüştür. Birinci dönemde de kullanılan Divan edebiyatı nazım biçimleri bırakılmaya başlanmıştır.

* Şiirin konusu genişletilmiş; ölüm, karamsarlık, aşk, felsefi düşünceler tema olarak seçilmiştir. Sanatçılar, “Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir.” anlayışını savunmuşlardır. Bu dönem şiiri Servet-i Fünun şiirine de esin kaynağı olmuştur.

* Roman ve öykü tekniği daha da gelişir. Birinci dönem göre daha nitelikli ürünler vermeye başlamıştır. Betimlemeler ilk döneme göre daha da ölçülüdür. Realizm akımının etkisiyle gözleme önem verilmiş, olay ve kişiler daha gerçekçi anlayışla anlatılmıştır.

* Nabizade Nazım naturalizmden, Recaizade Mahmut Ekrem ve Samipaşazade Sezai realizmden, Abdülhak Hamit Tarhan ise romantizmden etkilenmiştir.

* Tanzimatın ikinci döneminde ürünler veren Muallim Naci Divan edebiyatının tek savunucusudur.

* Tanzimat’ın ikinci kuşak sanatçıları: Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai, Nabizade Nazım, Muallim Naci, Direktör Ali Bey ve Ahmet Cevdet Paşa’dır.

ŞİNASİ

• Klasisizmin etkisindedir.
• Tanzimat edebiyatını başlatmıştır.
• Dil ve folklor çalışmaları yapmıştır.
• Noktalama işaretlerini ilk kullanan kişi odur.
• Şiirlerinde konu birliğine ve bütün güzelliğine önem verir.
• İlk makale(Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi) ve ilk tiyatroyu (Şair Evlenmesi) yazmıştır.
• İlk şiir çevirisi onundur.
• Cümleleri kısaltmış paragraf birimini ilk kez o kullanmıştır.
• Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar gazetelerini çıkarmıştır.
Eserleri:Şair Evlenmesi,Müntehabat-ı Eş’ar(şiir),Terceme-i Manzume(çeviri şiir),Durub-ı Emsal-i Osmaniye(atasözleri derlemesi)

NAMIK KEMAL

• Vatan Şairi olarak anılır.
• Romantizmin etkisindedir.
• Toplum için sanat anlayışını benimsemiştir.
• Bilinçli bir vatanseverdir.
• Divan edebiyatı geleneğini reddeder,dilin sadeleşmesini savunur.
Şiirler:Vaveyla,Vatan Mersiyesi,Vatan Şarkısı,Vatan Türküsü,Hürriyet Kasidesi
Tiyatro:VatanYahut Silistre,Gülnihal,Akif Bey,Zavallı Çocuk,Celaleddin Harzemşah,Karabela
Roman:İntibah,Cezmi
Eleştiri:Tahrib-i Harabat,Takip,Renan Müdafaanamesi,Mukaddeme-i Celal
Anı:Magosa Anıları

ZİYA PAŞA

• Gazel,Terkib-i Bend ve Terci-i Bendlerin eski temalarını terk ederek,bunları yeni düşüncelerin aktarılmasında araç olarak kullanmıştır.
• Doğu kültürü ve batı kültürü arasında bocalamıştır.
• Şiir ve İnşa makalesinde Halk edebiyatını savunmuş Divan edebiyatına karşı çıkmıştır.Harabat’ta ise bunun tersini söylemiştir.Bu yüzden Namık Kemal tarafından Tahrib-i Harabat adlı yapıtta sert bir biçimde eleştirilmiştir.
Eserleri:Zafername,Terkib-i Bend,Terci-i Bend,Rüya,Defter-i Amal,Harabat,Eş’ar-ı Ziya.

AHMET MİTHAT EFENDİ

• Halkı aydınlatması nedeniyle Hace-i Evvel(ilk öğretmen)olarak anılır.
• Roman ve hikayelerinde olayın akışını keserek bilgi verir.
• Çok okuyup yazdığı için yazı makinesi olarak da anılmıştır.
Roman:Felatun Bey’le Rakım Efendi,Hasan Mellah,Hüseyin Fellah,Jön Türk,Henüz 17 Yaşında,Dürdane Hanım
Hikaye:Letaif-i Rivayet,Kıssadan Hisse.
Gezi:Avrupa’da Bir Cevelan.

AHMET VEFİK PAŞA

• Tiyatroya en çok hizmet eden sanatçıdır.
• Bursa valisiyken orada tiyatro binası yaptırarak,Moliere’den yaptığı çevirileri oynatmıştır.
Eserleri:
Lehçe-i Osmani(sözlük),
Hikmet-i Tarih,Fezleke-i Tarih-i Osmani(tarih alanındaki yapıtları)
Zor Nikah,Zoraki Tabip,Meraki,Azorva,Dekbazlık,Yorgaki Dandini(çeviri)

ŞEMSETTİN SAMİ

Tanzimat edebiyatının ilk büyük dilcisi ve ilk telif roman yazarıdır.
Roman:Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat(ilk yerli roman)
Sözlük:Kamus-ı Türki,Kamus-ı Fransevi,Kamus-ı Arabi
Ansiklopedi:Kamus-ı Alam

RECAİZADE MAHMUT EKREM

• Şiirde “fikri güzellik”,”hissi güzellik”,”hayali güzellik” olmak üzere üç türlü güzellik olduğunu söylemiştir.
• Üç çocuğunun ölümü üzerine ölüm konusuna çok değinmiştir.
• Batı edebiyatı yolunda gelişen yeni edebiyatı savunmuştur.
• Edebiyat-ı Cedide hareketinin başlamasına öncülük etmiştir.
• Devrinde Üstad Ekrem olarak anılmıştır.
Roman:Araba Sevdası(ilk realist roman)
Hikaye:Muhsin Bey,Şemsa
Tiyatro:Afife Anjelik,Çok Bilen Çok Yanılır,Vuslat,Atala
Diğer eserleri:Nağme-i Seher,Yadigar-ı Şebab,Pejmürde(şiir),Takdir-i Elhan,Zemzeme

ABDÜLHAK HAMİT TARHAN

• Romantizmin etkisindedir.
• Hayat,tabiat,ölüm gibi konuları işler.
• Tanzimat şiirine biçim ve içerik yönünden yenilikler getiren şair Şair-i Azam olarak anılır.
• Tiyatroları oynanmak için değil okunmak içindir.
• Bu oyunlar sahne tekniği açısından zayıftır.
Şiir:Makber,Sahra,Baladan Bir Ses,Ölü,Halce,Validem
Tiyatro:İçli Kız,Macera-yı Aşk,Duhter-i Hindu,Tarık,Nesteren,Fitnen,Serdenapal.

SAMİPAŞAZADE SEZAİ

• Batı tarzında yazdığı hikayeleriyle tanınır.
• En küçük şeylerin bile hikayenin konusu olabileceğini savunur.
Eserleri:Sergüzeşt(roman),Küçük Şeyler(hikaye),Şir(oyun),İclal(anı)

NABİZADE NAZIM

• Realizm ve naturalizm akımlarını benimsemiştir.
• İlk olarak köy yaşamını ve köy insanını konu edinmiştir.
Eserleri:Karabibik(ilk köy romanı),Zehra(ilk tezli roman)

MUALLİM NACİ

• Eski edebiyat taraftarlarının öncüsüdür.
• Türkçeyi bozmadan aruza uydurması yönüyle Tevfik Fikret’i ve Mehmet Akif’i etkilemiştir.
Eserleri:Ateşpare,Şerare,Firuzan(şiir),Demdeme(eleştiri)Lugat-ı Naci (sözlük), Ömer’in Çocukluğu(anı)

Hazırlık Dönemi (1839-1880)

Batı Etkisindeki Türk Edebiyatı döneminin ilk halkası olan Tanzimat edebiyatı 1860’ta başlar. Ancak Tanzimat edebiyatını anlatmadan önce bir tür hazırlık dönemi olan 1839-1860 yıllarına kısaca bir göz atmalıyız.

Tanzimat Fermanı’nın ilanıyla yönetimde ve toplumsal yaşamda değişimler başlar. Mustafa Reşit Paşa başta olmak üzere, Tanzimat yöneticilerinin çevresinde gelişen yenilikler yavaş yavaş halkta da etkisini gösterir. Tanzimat’la birlikte ortaya yayılan yenilikçi hava, edebiyatta, sanatta da etkisini göstermeye başlar. Bu dönemde aydın ve sanatçılar Fransızca öğrenirler. Bunda Tercüme Odası’nın çok büyük etkisi vardır. Tanzimat döneminde yetişen birçok aydın Tercüme Odası’ndan çıkmıştır. Burada Fransızca öğrenen gençler Batı edebiyatını, özellikle Fransız edebiyatını daha yakından tanıma olanağı bulur. Tercüme Odası, yalnızca dil öğretmekle kalmaz, aydınları aynı düşüncenin etrafında toplayan bir kurum özelliği kazanır.

Batılılaşma düşüncesinin, siyasi mücadeleyle birlikte yürümesi, yeniliklerin bütün sanat hayatını sarması, düzyazının öne çıkması, sade dil kullanma gibi kavramlar bu odada zamanla kendiliğinden ortaya çıkmıştır. Mustafa Refik. Ethem Pertev Paşa, SaduHah Paşa gibi aydınlar bu ortamda kimliklerini ve kişiliklerini bulurlar. Ayrıca Ahmet Cevdet Paşa. Münif Paşa ve ibrahim Şinasi de dönemin önde gelen isimlerinden olur.

Bu dönemde Batılı gazete ve kitaplar yavaş yavaş ülkemize girmeye başlar. Genç aydınlar 18. yüzyılın büyük Batı yazarlarını asıllarından okuyorlar, fikirlerini aralarında tartışıyorlardı. Bu durum, onların yetişmesine büyük katkı sağladı ve yavaş yavaş bu eserlerin Türkçeye de çevrilmesi fikri doğdu. Batı’dan ilk çeviriler yapıldı. Ethem Pertev Paşa, Hugo’dan; Şinasî, Lamartine ve La Fontaine’den; Yusuf Kamil Paşa, Fenelon’dan çeviriler yaptı. Ayrıca tiyatro alanında çalışmalar yapılır. Abdülmecit döneminde, Batıdan gelen tiyatro kumpanyaları temsiller verdi.

19. yüzyıl başlarında 1860’a kadar süren, çevirilerle belirginleşen bu dönemde, Tanzimat’ı olgunlaştıran ilk verilere rastlanır. Sözlük, düzyazı alanında Mütercim Âsim, gezi ve makalede Sadık Rıfat Paşa, Mustafa Asım Efendi; çeviride Münif Efendi. Yusuf Kâmil Paşa; şiirde Akif Paşa, Ethem Pertev Paşa hazırlık dönemine, yani Tanzimat edebiyatının oluşumuna büyük katkı sağlayan önemli sanatçılardır.

Kısacası bu dönemde, dilin kitlesel işlevi kavranıyor, halk edebiyatına bir eğilim başlıyor. Çevirilerde geleceğin serbest şiir düzenini koşullayan yenilikler görülüyor. Konu bütünlüğüne gidiliyor, en azından ilk örnekler veriliyor. Sonuçta 1839’dan 1860’a dek süren bu dönem, Tanzimat edebiyatının oluşumunda bir tür hazırlık dönemi niteliği kazanır.

1860’ta çıkarılan, edebiyatımızdaki ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval, Türk edebiyatında yenileşme sürecinin başlangıcı olur. Birçok edebî eserin yayınlanmasına olanak sağlayan bu gazetenin yayın hayatına başladığı yıl Tanzimat edebiyatının başlangıç tarihi olarak kabul edilir. 1896’ya dek sürer. Bu edebiyat dönemi Tanzimat edebiyatı; eski kuruluşlarla düşüncelerin karşısına toplumsal ve siyasal düzeltimlerle çıkar. Basımev-lerinin gelişmesi, gazeteciliğin Batı’dan geniş ölçüde esinlenmesi, güçlü edebiyatçıların yetişmesi etkili bir kamuoyu yaratır.

Tanzimat edebiyatı, Batı’ya yönelmiş bir Türk edebiyatıdır. Bu dönemin şair ve yazarları, edebiyat yolu ile ulusu uyandırıp yükseltmek; gerilik, kötülük ve baskıları yok etmek gayesini taşırlar. Topluma karşı kendilerini sorumlu sayarlar. Toplum hayatımızın hızla değişme ve gelişme akımlarının itici fikir gücü Tanzimat’la başlar. Tanzimat’tan sonra orta sınıf oluşur; bu orta sınıf kendi edebiyatını yaratır ve yeni bir edebiyat ortaya çıkar.

Tanzimat edebiyatında sanat, toplumun görevinde bir araç olarak kullanılır. Şinasi, Ziya Paşa. Namık Kemal, Recaizade M. Ekrem, Abdülhak Hâmit, Samipaşazade Sezai bu dönemin önde gelen sanatçılarındandır. Tanzimat edebiyatı iki döneme ayrılır. Buna göre Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal I. dönem Tanzimat sanatçılarındandır. Recaizade M. Ekrem. Abdülhak Hâmit, Samipaşazade Sezai de II. dönem sanatçılarındandır.

Tanzimatla birlikte edebiyatımızın o güne dek tanımadığı roman, öykü, makale, eleştiri, sohbet, inceleme vb. türleri işlenir. Çeviri edebiyatı, gazetecilik, bu dönemde görülür. Günlük yaşamla ilgili olaylara, toplumcu görüşlere yer verilir. “Mesnevinin yerini roman, “ortaoyunu”nun yerini metinli tiyatro alır.

Paris

Tanzimat döneminde yeni açılan mekteplerde öğretimin Türkçeye dönmesi, gazeteciliğin başlaması ve Batı etkisiyle yepyeni bir ortam doğmuştur. Tanzimat edebiyatı dediğimiz edebî yenileşme ister istemez toplum bünyesinde ki bu değişmelere, uyanan yeni fikir akımlarına paralel olarak ortaya çıkmış, yeni bir medeniyet değişiminin sonucu olarak gelişmiştir. Tanzimat dönemiyle birlikte edebiyatımızda sosyal ve siyasal konular günlük olaylar tartışma alanına çekilmiştir.

Sponsorlu bağlantılar
Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

  1. oktay diyor ki:

    3 döneme mi ayrılıyor 2 döneme mi yaaa :(

    1. vezirhan vezirhan diyor ki:

      2 döneme ayrılıyor oradaki bilgide bir yazım hatası olmuş doğrusu ikidir

  2. özge diyor ki:

    başarılı iyi yani aradığım bir çok şeui buldum :D saolun

  3. almina diyor ki:

    allaaahım allaaaahım çok uzun yaaaa :((

Yorum Yaz

Yukarı Çık